Prace pomiarowe F.S. Armińskiego z lat 1828-1829 i ich wpływ na obecny stan zachodniego wierzchołka Łysicy
Abstrakt
Artykuł przedstawia najwcześniejsze w Polsce próby przeprowadzenia ogólnokrajowych pomiarów triangulacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem okresu Królestwa Polskiego. Opisano okoliczności rozpoczęcia prac nad pierwszą polską siecią triangulacyjną, wykorzystywaną podczas pomiarów geodezyjnych i kartograficznych dóbr górniczych Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, prowadzonych w latach 1829–1835. Szczególną uwagę poświęcono działalności profesora F. S. Armińskiego, zwłaszcza pomiarom, które prowadził w latach 1828–1829 na Łysicy. Scharakteryzowano obiekty budowlane wzniesione w związku z prowadzonymi pracami, ich dalsze losy oraz pozostałości głównego punktu pomiarowego odnalezione przez autora. Zwrócono uwagę na częściowo sztuczny charakter zachodniego wierzchołka Łysicy, zniekształconego przez pozostałości dawnego punktu pomiarowego, oraz na znaczenie tego faktu w kontekście najnowszych prób weryfikacji jego wysokości. Jednocześnie zaproponowano rozwiązanie umożliwiające określenie wysokości wierzchołka sprzed jego przekształcenia. Sformułowano także postulaty dotyczące ochrony odkrytych pozostałości oraz popularyzacji wiedzy o związanej z nimi historii.
The article presents the earliest attempts in Poland to perform nationwide trigonometric measurements, with particular emphasis on the period of the Kingdom of Poland. The circumstances of the commencement of works on the first Polish triangulation network, which was used during the geodetic and cartographic measurements of mining properties of the Old Polish Industrial District, carried out in 1829-1835, are described. Particular attention was paid to the activities of Professor F. S. Armiński, especially the measurements he conducted in the years 1828-1829 at Łysica. The construction objects erected in connection with the conducted works, their further history and the remains of the main measuring point found by the author are characterized. Attention is drawn to the partially artificial nature of the western peak of Łysica, distorted by the remains of the former measurement point, and the importance of this fact in the context of recent attempts to verify its height; At the same time, a solution was proposed that allowed to determine the height of the apex before its construction. Postulates were formulated regarding the protection of the discovered remains and the popularization of knowledge about the history related to them.
O autorze
Bartosz Kozak — doktor nauk leśnych w zakresie leśnictwa (2011 r.) oraz doktor nauk humanistycznych w zakresie historii – historii techniki (2019 r.). Adiunkt w Pracowni Historii Techniki Instytutu Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN w Warszawie. Autor licznych publikacji dotyczących historii regionu świętokrzyskiego. Członek Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego oraz Kieleckiego Towarzystwa Naukowego.
