Generał Aleksander Narbut-Łuczyński (1890–1977). Służba w Legionach
Abstrakt
Aleksander Łuczyński, jeden z najmłodszych generałów II Rzeczypospolitej, mimo swojego legionowego rodowodu, pozostaje do dziś postacią nieco zapomnianą, której nie poświęcono dotąd żadnej monografii. W czasie nauki w gimnazjum w Skierniewicach był jednym z przywódców rodzącego się konspiracyjnego ruchu niepodległościowego. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim oraz w Liège (Leodium). Znacznie bardziej niż studiom poświęcał się jednak działalności organizacyjnej w Polskich Drużynach Strzeleckich, kierując V i II Okręgiem PDS. Od 4 sierpnia 1914 r. służył w oddziałach strzeleckich, początkowo jako dowódca kompanii. W czasie walk nad Nidą walczył w rejonie Nowego Korczyna i Opatowca, a w październiku 1914 r. został mianowany podporucznikiem. Pod koniec 1914 r. brał udział w walkach pod Krzywopłotami i Łowczówkiem. W maju 1915 r., w okolicach Konar, zachorował na chorobę płuc i był leczony w Krakowie oraz Zakopanem. Końcówkę 1915 r. spędził na Wołyniu, walcząc pod Stawohoryżem i Koszyszczami. W czerwcu 1916 r. oddelegowany do III Brygady Legionów, zapoczątkował tzw. „spór o dystynkcje”. Podczas bitwy pod Kostiuchnówką objął dowództwo batalionu, a pod koniec walk – całego 5. pułku. W maju 1917 r. stacjonował w Ostrowi Mazowieckiej w składzie Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht). W wyniku kryzysu przysięgowego Narbut-Łuczyński został internowany w Beniaminowie. Po zwolnieniu, w sierpniu 1918 r., powrócił do służby w Polskiej Sile Zbrojnej, gdzie po awansie do stopnia majora objął stanowisko komendanta kursu oficerskiego w Dęblinie. Wraz z uczestnikami tego kursu 1 listopada 1918 r. przejął kontrolę nad twierdzą dęblińską. W czasie wojny polsko-bolszewickiej dowodził pułkiem, brygadą, grupą operacyjną oraz dywizją piechoty, awansując do stopnia pułkownika. Po wojnie pełnił funkcję dowódcy 2. Dywizji Piechoty w Kielcach oraz dowódcy Okręgu Korpusu nr V w Krakowie. W 1924 r. został mianowany generałem brygady. Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. był dowódcą etapów Armii „Kraków”. Następnie służył w Polskich Siłach Zbrojnych we Francji i Wielkiej Brytanii. Po zakończeniu wojny i demobilizacji osiedlił się w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmarł w 1977 r. Został pochowany na cmentarzu polskim w Doylestown. W okresie II Rzeczypospolitej aktywnie angażował się również w propagowanie historii Legionów Polskich.
Aleksander Łuczyński, one of the youngest generals of the Second Polish Republic, despite his legionary origin, remains a slightly forgotten figure to this day, with no monograph written about him. Studying at secondary school in Skierniewice, he was one of the leaders of the emerging underground independence movement. He studied at the University of Lvov and in Liege (Leodium). However, he was more involved in the organization of the Polish Rifle Teams, leading the 5th and 2nd PDS Districts. From August 4, 1914, he served in rifle units, initially commanding a company. During the fights on the Nida River, he fought in the area of Nowy Korczyn – Opatowiec and in October 1914 he was nominated for the rank of lieutenant. At the end of 1914, he fought at Krzywopłoty and Łowczówek. In May 1915, in the vicinity of Konary, he developed a lung disease and was treated in Kraków and Zakopane. He spent the end of 1915 in Volhynia, fighting at Stawohoryż and Koszyszcze. In June 1916 delegated to the 3rd Brigade of the Legions, he started the so-called “dispute over distinctions”. During the battle of Kostiuchnówka, he took command of the battalion, and at the end of the battle of the entire 5th regiment. In May 1917 he was stationed in Ostrowia Mazowiecka as part of the Polish Armed Forces (Polnische Wehrmacht). As a result of the oath crisis, Narbut-Łuczyński was interned in Beniaminów. After his release, in August 1918, he returned to service in the Polish Armed Forces, where, after being promoted to the rank of major, he took the position of commander of the officer course in Dęblin, with which on November 1, 1918 he took control of the Dęblin fortress. He fought in the Polish-Bolshevik war commanding a regiment, brigade, operational group and infantry division, and was promoted to the rank of colonel. After the war, he was the commander of the 2nd Infantry Division in Kielce and the commander of the Corps District No. 5 in Kraków, from 1924 as a brigadier general. During the September campaign of 1939, he was commander of stages of the „Kraków” Army. Later, he fought in the Polish Armed Forces in France and Great Britain. After the war and demobilization, he settled in the United States, where he died in 1977 and was buried in the Polish cemetery in Doylestown. During the Second Polish Republic, he was involved in the promoting the history of the Polish Legions.
O autorze
Leszek Dziedzic — kustosz, historyk, nauczyciel, muzealnik, absolwent historii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach oraz muzealnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauczyciel akademicki w WSP w Kielcach i nauczyciel szkół kieleckich. Od 2007 r. pracownik Muzeum Historii Kielc. Autor publikacji naukowych i popularnonaukowych z zakresu historii Kielc i regionu, biografistyki, genealogii oraz muzealnictwa, w tym poświęconych problematyce społeczności żydowskiej. Autor lub współautor wystaw czasowych.
e-mail: dziedzic@mhki.kielce.eu
