Z dziejów kieleckiego więzienia 1867–1915
Abstrakt
Pierwsza wzmianka o funkcjonowaniu więzienia w dawnych stajniach i wozowni biskupiej pochodzi z 1816 roku, kiedy do Kielc przeniesiono administrację województwa krakowskiego. Nazwa Więzienie Gubernialne Kieleckie po raz pierwszy została użyta w 1867 roku, gdy zabudowania więzienne przeszły pod zarząd Rządu Gubernialnego Kieleckiego i pozostawały pod jego administracją do 1915 roku. W drugiej połowie XIX wieku kompleks kieleckiego więzienia obejmował trójczłonowy zespół budynków więziennych usytuowanych od strony północnej. Mieściły się w nich cele więzienne, szpital więzienny, przędzalnia, warsztaty stolarskie produkujące meble, szkoła elementarna dla nieletnich więźniów, kaplica oraz cerkiew prawosławna. Ponadto na terenie kompleksu znajdowały się budynek administracji więziennej, budynek mieszczący kuchnię i spiżarnię, łaźnia oraz dom strażnika przy głównej bramie. Warunki bytowe panujące w kieleckim więzieniu w drugiej połowie XIX wieku, sądząc z dokumentów kontrolnych, nie były najgorsze. Funkcjonowały tam łaźnia i pralnia, a także stała opieka medyczna, zapewniająca więźniom podstawowy poziom higieny. Trudno jednak stwierdzić, czy warunki te utrzymywano również w okresach przeludnienia więzienia oraz czy inspektorzy przedstawiali w swoich raportach rzeczywisty obraz sytuacji. Najliczniejszą grupę społeczną w więzieniu stanowili osadzeni. Wśród nich znajdowali się zarówno mężczyźni, jak i kobiety, które stanowiły około jednej siódmej ogółu więźniów. W celach wraz z dorosłymi przebywało również kilkoro dzieci. Więźniów dzielono na dwie kategorie: kryminalnych oraz politycznych. Ci ostatni byli traktowani przez administrację znacznie łagodniej i nie byli zobowiązani do pracy. Obie grupy przetrzymywano przeważnie oddzielnie. Osadzeni w Więzieniu Gubernialnym Kieleckim mogli podejmować pracę (w przędzalni wełny oraz warsztatach meblarskich), a także pobierać naukę. Działająca przy więzieniu szkoła elementarna była przeznaczona wyłącznie dla dzieci przebywających w Więzieniu Gubernialnym Kieleckim.
The first mention of the functioning of the prison in the former bishops’ stables and a coach house dates back to 1816 when the administration of the Krakow province was moved to Kielce. The name of the Kielce Gubernya Prison was first used in 1867, when the prison buildings were managed by the Kielce Gubernya Government and remained under such until 1915. The complex of the Kielce prison in the second half of the 19th century included a three-part complex of prison buildings facing north. They housed prison cells, prison hospital, yarn plant, furniture manufacture, elementary school for juvenile prisoners, chapel and orthodox church. Besides, there was also a prison administration building, a building for a kitchen and pantry, a bath and a house at the main gate for a guard. The living conditions in the Kielce prison in the second half of the 19th century according to vetting documents, were not so bad. There were a bath and a laundry as well as permanent health care facility, which provided a minimum of hygiene in the prison. The problem was whether such conditions were maintained when the prison was overcrowded and whether inspectors provided true descriptions. Inmates constituted the largest social group in the prison. The group included men and women, who constituted one-seventh of the entire number of prisoners. There were also several children who stayed in the cells together with adults. Prisoners were divided into two categories – criminal and political prisoners. The latter ones were treated much better by supervisors and they were not forced to work. The groups were kept mostly separately. Prisoners kept at the Kielce prison could work (in a wool spinning mill and furniture workshops) and study. The prison elementary school was open only for children staying in the Kielce Gubernya Prison.
O autorze
Krzysztof Fudala — nauczyciel historii, badacz dziejów regionalnych
