Życie codzienne kieleckiego więzienia w latach 1826–1918
Abstrakt
Więzienie w Kielcach zostało założone w 1826 roku na Wzgórzu Zamkowym przy ulicy Zamkowej, w zaadaptowanych budynkach dawnych stajni biskupich i wozowni. Zakład karny nie był przeznaczony dla określonej kategorii przestępców i służył zarówno mężczyznom, jak i kobietom, które mogły przebywać tam wraz z dziećmi do drugiego roku życia. Większość osadzonych stanowiły osoby skazane za przestępstwa kryminalne, jednak w okresach powstań narodowych oraz rewolucji 1905–1907 liczba więźniów politycznych wzrastała. Wyżywienie w więzieniu było mało urozmaicone, monotonne i niskokaloryczne. Było ono przeznaczone głównie dla więźniów kryminalnych, ponieważ więźniowie polityczni mieli prawo prosić o dostarczanie jedzenia przez rodziny z domu lub z innych miejsc, a nawet mogli samodzielnie przygotowywać posiłki. Niskokaloryczna i uboga dieta mogła wpływać na stan zdrowia osadzonych i przyczyniać się do rozwoju licznych, często śmiertelnych chorób. Zdarzały się lata, w których odsetek zgonów wśród więźniów w stosunku do liczby chorych był bardzo wysoki — na przykład w 1881 roku zmarło w więzieniu 40 więźniów spośród 256, co stanowiło 15,6%. Więzienie kieleckie było dość dobrze zorganizowane pod względem pracy osadzonych. Więźniowie mogli pracować na terenie zakładu, na przykład w przędzalni wełny lub w różnych warsztatach, takich jak kuźnia, szewstwo czy krawiectwo, a także poza jego terenem — w kieleckim zakładzie polerowania marmuru. Ze względów zdrowotnych w 1851 roku utworzono ogród spacerowy. Spacer dla więźniów organizowano zwykle w porze obiadowej oraz po pracy. Osoby niepracujące, w tym więźniowie polityczni, mogły spacerować po ogrodzie o dowolnej porze dnia. Pod względem edukacji więzienie w Kielcach było wyjątkowe w całym Królestwie Polskim, ponieważ utworzono tam pierwszą więzienną szkołę elementarną dla nieletnich przestępców. W więzieniu zapewniano również opiekę religijną — działała tam kaplica rzymskokatolicka, a później także cerkiew prawosławna.
The prison in Kielce was established in 1826 at the Castle Hill in Zamkowa Street in converted buildings of former bishops’ stables and a coach house. The prison was not designed to keep certain category of criminals imprisoned and served for both men and women, who may stay there with their children up to the age of two. The majority of prisoners were criminals, however, in the times of national uprisings and the revolution of 1905–1907 the number of political prisoners increased. Food in prison was not varied, rather monotonous and low calorie one. It was served mostly to criminal prisoners as political prisoners had the right to ask for food to be brought in by their families from home or from other places. They could even prepare dishes themselves. Low-calorie food of little variety might have had an impact on health of the prisoners and contributed to the development of numerous, frequently fatal, diseases. There were years when the percentage of prisoners who passed away in relation to the ill ones was very high, for instance in 1881 40 prisoners out of 256 died in prison, which accounted for 15.6C. The Kielce prison was quite well organized in terms of the work for prisoners. They could work at the prison, for example in a wool spinning mill or in various workshops, e.g. blacksmith’s, shoemaker’s and tailor’s, or outside the facility in a Kielce marble polishing plant. For reasons connected with health of the detainees, in 1851 a strolling garden was opened. Walks for prisoners were usually organized around lunch time and after work. Those who did not work, including political prisoners, could walk in the garden at any time of the day. In terms of education, the Kielce prison was unique in the entire Polish Kingdom, as the first prison elementary school was opened here for child offenders. Religious services were also available in the Kielce prison. A Roman-Catholic chapel and later an Orthodox church were opened in the prison.
O autorze
Łukasz Stefański — historyk związany z Kielcami, badacz dziejów miasta oraz regionu świętokrzyskiego, specjalizujący się przede wszystkim w historii XIX i początku XX wieku. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na historii społecznej i instytucjonalnej Kielc, w tym szczególnie na funkcjonowaniu systemu penitencjarnego w Królestwie Polskim.
