Pionier na zgliszczach. Pinchas Ajzenberg i powojenna religijna wspólnota żydowska w Kielcach (1945-1949)
Abstrakt
Artykuł przedstawia historię Pinchasa Ajzenberga, prezesa powojennej religijnej wspólnoty żydowskiej (Żydowskie Zrzeszenie Religijne / Żydowska Kongregacja Wyznaniowa) w Kielcach, który po Zagładzie podjął próbę odbudowy życia religijnego. Działalność tej instytucji obejmowała ekshumacje i pogrzeby ofiar, organizowanie praktyk religijnych oraz prowadzenie dobrze zorganizowanej koszernej kuchni społecznej. Kluczowe było również odzyskiwanie żydowskich dzieci ukrywanych przez chrześcijańskie rodziny. Ajzenberg, ranny podczas pogromu kieleckiego 4 lipca 1946 r., kontynuował działalność, m.in. organizując odsłonięcie pomnika ofiar. Utrzymywał on kluczowe, osobiste relacje z wojewodą Eugeniuszem Wiśliczem-Iwańczykiem, co ułatwiało mu interwencje, np. ratowanie zwojów Tory czy skuteczną walkę o usunięcie macew używanych jako płyty chodnikowe. Ajzenberg wyemigrował do Izraela jesienią 1949 r. Jego historia jest symbolem ostatniej, choć krótkotrwałej, próby odrodzenia w Kielcach żydowskiej wspólnoty religijnej.
This article presents the history of Pinchas Ajzenberg, the president of the postwar Jewish religious community (Jewish Religious Association / Jewish Religious Congregation) in Kielce, who, after the Holocaust, attempted to rebuild religious life. The activities of this institution included exhumations and burials of victims, organizing religious practices, and running a well-organized kosher community kitchen. Another key aspect was the recovery of Jewish children hidden by Christian families. Ajzenberg, who was wounded during the Kielce pogrom on July 4, 1946, continued his work, including organizing the unveiling of a monument to the victims. He maintained crucial personal relationships with the provincial governor Eugeniusz Wiślicz-Iwańczyk, which facilitated his interventions, such as saving Torah scrolls and successfully fighting for the removal of gravestones used as paving slabs. Ajzenberg emigrated to Israel in the autumn of 1949. His story symbolizes the last, though short-lived, attempt to revive the Jewish religious community in Kielce.
O autorze
Piotr Świerczyński — Asystent muzealny w Dziale Edukacji i Promocji Muzeum Historii Kielc. Magister teologii z licencjatem kanonicznym; absolwent studiów doktoranckich Akademii Katolickiej w Warszawie w zakresie teologii św. Tomasza z Akwinu oraz uczestnik projektu tłumaczenia na język polski dzieł tego autora. Członek Stowarzyszenia im. Jana Karskiego, badacz historii kieleckich Żydów. Autor rekonstrukcji 3D kieleckiej synagogi, książek Odkrywanie kieleckiej synagogi (2023) i Blizny. Przewodnik po kieleckim getcie, współtwórca portalu www.jewish.kielce.pl
. Przewodnik miejski.